ტუბსაწინააღმდეგო ლაბორატორიული ქსელი წარმოდგენილია: 40 მასალის შემგროვებელი პუნქტით, 30 პერიფერიული ლაბორატორიით და ერთი რეგიონალური ლაბორატორიით, რომელთაც კურირებას უწევს ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრის ცენტრალური მიკობაქტერიოლოგიური ლაბორატორია (დანართი #1).

მასალის შემგროვებელ პუნქტებში ხორციელდება:
•    მასალის (ნახველის) შეგროვება;
•    შეგროვილი მასალის ტრანსპორტირება პერიფერიულ ლაბორატორიამდე.
ნახველის ტრანსპორტირება ხორციელდება კვირაში 3-ჯერ მასალის შემგროვებლის მიერ.

პერიფერიულ ლაბორატორიაში ხორციელდება:
•    მასალის მიღება და შეგროვება როგორც ადგილობრივად, ასევე მასალის შემგროვებელი პუნქტებიდან;
•    ნაცხის მომზადება, შეღებვა;
•    პირდაპირი მიკროსკოპია;
•    მასალის მომზადება ცენტრალურ (რეგიონალურ) ლაბორატორიაში გასაგზავნად შემდგომი გაღრმავებული გამოკვლევებისათვის (რეზისტენტულის ტუბერკულოზის სწრაფი დიაგნოსტიკა – ჰაინის ტესტი, კულტურალური გამოკვლევა, მიკობაქტერიის იდენტიფიკაცია, მგრძნობელობის ტესტის განსაზღვრა I და II  რიგის წამლების მიმართ).
მასალის გაგაზავნა ცენტრალურ (რეგიონალურ) ლაბორატორიაში ხორციელდება კურიერის მიერ კვირაში 3-ჯერ. სამუშაოს შესასრულებლად გამოყოფილია 4 ავტომანქანა.

რეგიონალურ ლაბორატორიაში (დასავლეთ საქართველო, ქუთაისი) ხორციელდება:
•    მასალის მიღება და შეგროვება როგორც ადგილობრივად, ასევე მასალის შემგროვებელი პუნქტებიდან;
•    ნაცხის მომზადება, შეღებვა;
•    პირდაპირი მიკროსკოპია;
•    კულტურალური გამოკვლევა მყარ ნიადაგზე (LJ);
•    გამოყოფილი კულტურების გადარჩევა და გაგზავნა ცენტრალურ ლაბორატორიაში შემდგომი გაღრმავებული გამოკვლევების (მიკობაქტერიის იდენტიფიკაცია, მგრძნობელობის ტესტის განსაზღვრა I და II რიგის წამლების მიმართ) მიზნით.

მასალისა და სუბკულტურების გაგზავნა რეგიონალური ლაბორატორიიდან ცენტრალურ ლაბორატორიაში ხორციელდება ასევე კურიერის მიერ კვირაში 2-ჯერ ავტომანქანით.

ეროვნულ რეფერენს ლაბორატორიაში (ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი, თბილისი) ხორციელდება:
ფილტვისა და ფილტვგარეშე ტუბერკულოზის გაღრმავებული დიაგნოსტიკა (იგულისხმება: რეზისტენტული ტუბერკულოზის სწრაფი დიაგნოსტიკა – ჰაინის ტესტი, ბაქტერიოლოგიური გამოკვლევები სწრაფი მეთოდით MGIT-ზე-BACTEC 960,    ასევე მყარ LJ ნიადაგზე, I რიგის ტუბსაწინააღმდეგო მედიკამენტების მიმართ მგრძნობელობის განსაზღვრა, რეზისტენტული ტუბერკულოზის შემთხვევებში მგრძნობელობის განსაზღვრა  II რიგის ტუბსაწინააღმდეგო მედიკამენტების მიმართ) გამომწვევის ვერიფიცირების მიზნით (დანართი #2).

კულტურალური გამოკვლევების მონიტორინგი ტარდება  DOTS პლუსი სტრატეგიის შესაბამისად აგებული პროგრამის მიხედვით.
საქართველოში რეზისტენტული ტუბერკულოზის მკურნალობის დაწყებასთან დაკავშირებით საჭირო გახდა ლაბორატორიის სიმძლავრეების გაზრდა და ახალი მოლეკულური მეთოდების დანერგვა. ამ მიზნით ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრის ცენტრალურ რეფერენს ლაბორატორიაში დაინერგა რეზისტენტული ტუბერკულოზის სწრაფი დიაგნოსტიკის მოლეკულური მეთოდი – Hain-ის ტესტი. ამ მეთოდით შესაძლებელია ერთ დღეში დადასტურდეს ტუბრეკულოზის შემთხვევა და განისაზღვროს რეზისტენტობა პირდაპირ ნაცხ დადებითი ნახველიდან I რიგის ტუბსაწინააღმდეგო, ყველაზე ეფექტური წამლების – იზონიაზიდისა და რიფამპიცინის მიმართ. ამავე დროს პაციენტებს, რომელთაც ჰქონდათ ნაცხით უარყოფითი, მაგრამ ბაქტერიოლოგიურად დადასტურებული ტუბერკულოზი, გამოყოფილი კულტურიდან ჰაინის ტესტის მეშვეობით უტარდებათ მდგრადობის პროფილის ადრეული დიაგნოსტიკა. უახლოეს ხანში ასევე რუტინულად, დაინერგება სწრაფი დიაგნოსტიკის ახალი მეთოდი -GeneXpert MTB/RIF – რომლის საშუალებით შესაძლებელი იქნება პირდაპირ მგბ უარყოფითი ნახველიდან მდგრადობის პროფილის განისაზღვრა რიფამპიცინის მიმართ.
პარალელურად მდგრადობის პროფილის განსაზღვრის მიზნით ტარდება გამოკვლევა კლასიკური მეთოდით მყარ (LJ) ან თხევად (MGIT) ნიადაგებზე I რიგის ტუბსაწინააღმდეგო წამლების მთელი სპექტრის (სტრეპტომიცინი, იზონიაზიდი, რიფამპიცინი, ეტამბუტოლი) მიმართ.
ამავე ლაბორატორიაში წარმოებს I და II რიგის ტუბსაწინააღმდეგო წამლებისადმი მგრძნობელობაზე მუდმივი მეთვალყურეობა, რომელიც ტუბერკულოზზე ეპიდემიოლოგიური ზედამხედველობის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს.
ყველა პერიფერიული ლაბორატორია ჩართულია ხარისიხის კონტროლის პროგრამაში, რომელიც ხორციელდება ნაცხების ბრმად გადამოწმების წესით.
ხარისხის კონტროლის მიზანია ლაბორატორიაში არსებულ შესაძლო პრობლემებზე ინფორმაციის შეგროვება და მისი ანალიზი, მათი გადაწყვეტის გზების ძიება, რაც ადვილად მიიღწევა სამუშაო პროცესზე მუდმივი და რეგულარული მონიტრორინგის განხორციელებით. ხარისხის კონტროლში არსებული პრობლემების აღმოფხვრის მიზნით ცენტრალურ ლაბორატორიაში ტარდება ინდივიდუალური ტრენინგები, ასევე 2003 წლიდან ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ ტარდება რეგულარული ტრენინგები და რეტრენინგები.
იმისათვის, რომ დავრწმუნდეთ შენარჩუნებულია თუ არა მუშაობის ხარისხი მასალის შემგროვებელ პუნქტებში, პერიფერიულ და რეგიონალურ ლაბორატორიებში, რეგულარულად ხორციელდება სუპერვიზიული ვიზიტები როგორც ცენტრალურ, ისე რეგიონალურ დონეზე.
ეროვნული რეფერენს ლაბორატორიის ხარისხის კონტროლი კი, 2003 წლიდან ხორციელდება ბელგიაში, ანტვერპენის ტროპიკული მედიცინის ინსტიტუტის სუპრანაციონალურ ლაბორატორიაში.

ეროვნული რეფერენს ლაბორატორია

ტუბერკულოზის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის უნივერსალური ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის მიზნით პაციენტს შეუძლია საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით მიაკითხოს ნახველის შემგროვებელ პუნქტს ან პერიფერიულ ლაბორატორიას მასალის ჩასაბარებლად. შემდგომში შეგროვილი მასალის ტრანსპორტირება პერიფერიულ, რეგიონალურ და/ან ცენტრალურ ლაბორატორიაში, შემდგომი გამოკვლევისათვის ხორციელდება ტუბერკულოზის ეროვნული პროგრამის ფარგლებში.
ტუბერკულოზის დიაგნოსტიკა და მონიტორინგი მკურნალობის ყველა ეტაპზე არის უფასო.
უახლოეს ხანში ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრის ბაზაზე გერმანიის მთავრობის მხარდაჭერით (KfW-ბანკი) აშენდება ახალი, საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი ლაბორატორიის შენობა (დანართი #3).

ახალი ლაბორატორიის შენობა

Picture1